Hạ tầng bước vào chu kỳ đầu tư lớn nhất trong nhiều thập kỷ

Hà Nội đang đứng trước giai đoạn phát triển được đánh giá là có nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn chưa từng có. Nếu như trong giai đoạn trước, trọng tâm đầu tư tập trung vào mở rộng không gian đô thị và hoàn thiện hệ thống giao thông trục chính thì giai đoạn từ nay đến năm 2035 lại đòi hỏi nguồn lực khổng lồ cho những công trình mang tính nền tảng của một đô thị hiện đại.

Các tuyến metro được quy hoạch với tổng chiều dài hàng trăm km, hệ thống cầu vượt sông Hồng liên tục được mở rộng nhằm kết nối khu vực trung tâm với phía Đông thành phố, cùng với đó là các dự án xử lý nước thải, chống ngập, chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh. Đây đều là những công trình có vòng đời đầu tư kéo dài, tổng mức đầu tư rất lớn và yêu cầu nguồn vốn ổn định trong nhiều năm.

Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức cao, đồng thời tiếp tục giữ vai trò đầu tàu phát triển của vùng Thủ đô và khu vực phía Bắc. Điều đó khiến nhu cầu về hạ tầng ngày càng vượt xa khả năng đáp ứng của nguồn vốn đầu tư công truyền thống.

Vì sao Hà Nội muốn phát hành trái phiếu trở lại?

Theo dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến, Hà Nội đề xuất xây dựng cơ chế phát hành nhiều loại trái phiếu khác nhau gồm trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị và trái phiếu xanh.

Về bản chất, đây là hình thức huy động nguồn vốn trung và dài hạn từ thị trường để phục vụ các mục tiêu đầu tư phát triển. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thu ngân sách hằng năm, chính quyền địa phương có thể tiếp cận lượng vốn lớn ngay từ đầu để triển khai các công trình trọng điểm, sau đó thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo lộ trình nhiều năm.

Giới chuyên gia cho rằng đây là xu hướng phổ biến tại nhiều đô thị lớn trên thế giới. Tại các thành phố như New York, Tokyo hay Seoul, trái phiếu đô thị từ lâu đã trở thành công cụ tài chính quan trọng giúp chính quyền huy động nguồn lực cho giao thông công cộng, hạ tầng môi trường và phát triển đô thị.

Đối với Hà Nội, việc nghiên cứu phát hành trở lại sau hơn một thập kỷ không chỉ nhằm giải quyết bài toán thiếu vốn mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các dòng tiền từ tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và nhà đầu tư dài hạn trong nước cũng như quốc tế.

Bài học từ giai đoạn phát hành trái phiếu trước đây

Thực tế, Hà Nội không phải lần đầu sử dụng công cụ này.

Trong giai đoạn 2013-2015, thành phố đã phát hành tổng cộng 11.400 tỷ đồng trái phiếu xây dựng Thủ đô. Riêng năm 2013 huy động được 4.400 tỷ đồng, năm 2014 đạt 3.000 tỷ đồng và năm 2015 là 4.000 tỷ đồng.

Nguồn vốn này đã được sử dụng để bổ sung cho ngân sách đầu tư phát triển, góp phần triển khai nhiều công trình giao thông, giáo dục, y tế, cấp thoát nước và hạ tầng kỹ thuật quan trọng.

Sau năm 2015, hoạt động phát hành gần như dừng lại do điều kiện cân đối ngân sách thuận lợi hơn, đồng thời thành phố có thể tiếp cận các nguồn vốn khác như vốn đầu tư công trung hạn và vốn vay lại từ Chính phủ.

Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã thay đổi đáng kể. Quy mô đầu tư của Hà Nội không còn tính bằng vài nghìn tỷ đồng cho từng dự án mà đã chuyển sang những công trình có tổng mức đầu tư lên tới hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn tỷ đồng. Điều này khiến nhu cầu đa dạng hóa nguồn vốn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trái phiếu xanh và trái phiếu công trình có thể trở thành điểm nhấn

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này là sự xuất hiện của trái phiếu xanh và trái phiếu công trình.

Nếu được triển khai, đây sẽ là cơ sở để Hà Nội tiếp cận xu hướng tài chính bền vững đang phát triển mạnh trên thế giới. Nguồn vốn từ trái phiếu xanh có thể được sử dụng cho các dự án xử lý nước thải, cải thiện chất lượng không khí, giảm phát thải carbon hoặc phát triển hệ thống giao thông thân thiện với môi trường.

Trái phiếu xanh (Green Bond Principles – GBP) có thể được sử dụng trong các dự án nâng cao chất lượng môi trường. (Ảnh: Sưu tầm)

Trong khi đó, trái phiếu công trình cho phép nguồn vốn huy động được gắn trực tiếp với từng dự án hạ tầng cụ thể. Cách làm này giúp nâng cao tính minh bạch trong sử dụng vốn, đồng thời tạo niềm tin lớn hơn cho nhà đầu tư khi có thể theo dõi hiệu quả của từng công trình.

Nhiều chuyên gia nhận định đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển thị trường vốn và thu hút dòng tiền vào các dự án hạ tầng có tác động dài hạn đến nền kinh tế.

Cơ hội lớn nhưng áp lực trả nợ cũng không nhỏ

Bên cạnh những lợi ích về huy động vốn, việc mở rộng quy mô vay nợ thông qua phát hành trái phiếu cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác quản trị tài chính công.

Khác với nguồn vốn ngân sách thông thường, trái phiếu tạo ra nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi trong tương lai. Điều đó đòi hỏi các dự án sử dụng vốn phải được lựa chọn kỹ lưỡng, bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội và tạo ra động lực tăng trưởng đủ lớn để bù đắp chi phí huy động vốn.

Chính vì vậy, dự thảo nghị quyết quy định mọi hoạt động vay vốn phải nằm trong giới hạn an toàn nợ công, tuân thủ kế hoạch vay và trả nợ trung hạn, đồng thời phù hợp với danh mục đầu tư công đã được phê duyệt.

Theo các chuyên gia tài chính, thành công của mô hình này không chỉ nằm ở khả năng phát hành được bao nhiêu trái phiếu mà quan trọng hơn là sử dụng nguồn vốn đó hiệu quả đến đâu. Một dự án hạ tầng tốt có thể tạo ra tăng trưởng kinh tế, gia tăng giá trị đất đai, thu hút đầu tư và mở rộng nguồn thu ngân sách trong nhiều năm. Ngược lại, những dự án kém hiệu quả sẽ trở thành gánh nặng tài chính kéo dài cho địa phương.

Mở thêm dư địa tài chính cho tham vọng của Thủ đô

Việc Hà Nội nghiên cứu tái khởi động kênh trái phiếu sau hơn 10 năm cho thấy thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô đầu tư lớn hơn rất nhiều so với trước đây.

Đây không đơn thuần là câu chuyện huy động thêm vốn cho một vài dự án giao thông mà phản ánh nhu cầu xây dựng một cơ chế tài chính đủ mạnh để đáp ứng tham vọng phát triển của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.

Nếu được thông qua, trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình và trái phiếu xanh có thể trở thành những công cụ tài chính quan trọng giúp Hà Nội chủ động hơn trong việc triển khai các dự án chiến lược, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và tạo nền tảng cho quá trình phát triển đô thị hiện đại, bền vững trong tương lai.

Nguồn: Tổng hợp