Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đang bước vào giai đoạn bản lề khi Chính phủ liên tục đưa ra các chỉ đạo quyết liệt nhằm đẩy nhanh tiến độ. Đây không chỉ là một công trình giao thông đơn thuần mà còn là dự án mang tính biểu tượng cho khát vọng hiện đại hóa hạ tầng quốc gia, đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

Theo chỉ đạo mới nhất, Bộ Xây dựng được yêu cầu hoàn tất toàn bộ thủ tục lựa chọn đơn vị tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi ngay trong quý II/2026. Đây là bước đi then chốt, bởi báo cáo này sẽ quyết định phương án đầu tư, công nghệ, mô hình vận hành cũng như hiệu quả tổng thể của dự án. Trong bối cảnh quy mô và độ phức tạp của công trình ở mức chưa từng có tiền lệ, việc chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ đầu được xem là yếu tố sống còn.

Song song với quá trình chuẩn bị đầu tư, các bộ, ngành liên quan cũng đang gấp rút xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho đường sắt tốc độ cao. Việt Nam hiện chưa có nền tảng hoàn chỉnh cho loại hình hạ tầng này, do đó việc tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện địa hình, khí hậu và năng lực vận hành trong nước là yêu cầu bắt buộc. Đáng chú ý, yếu tố chuyển giao công nghệ được đặt lên hàng đầu, nhằm tránh phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngoài và từng bước hình thành ngành công nghiệp đường sắt nội địa.

Với tổng chiều dài hơn 1.540 km, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam dự kiến bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 15 tỉnh, thành phố sau sáp nhập. Tốc độ thiết kế lên tới 350km/h giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa hai đầu đất nước, từ hàng chục giờ xuống chỉ còn khoảng 5–6 giờ nếu vận hành tối ưu. Quy mô toàn tuyến gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, hình thành một trục kết nối xuyên suốt, có khả năng tái cấu trúc lại không gian phát triển kinh tế quốc gia.

Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. (Ảnh minh hoạ; Nguồn: Sưu tầm)

Về mặt tài chính, dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương 67 tỷ USD. Đây là con số rất lớn, đặt ra bài toán không nhỏ về huy động vốn, cân đối ngân sách và đảm bảo hiệu quả đầu tư. Chính phủ định hướng sẽ kết hợp nhiều nguồn lực, bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn vay quốc tế và khả năng thu hút đầu tư tư nhân theo hình thức đối tác công – tư (PPP). Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình tài chính phù hợp vẫn đang được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và bền vững lâu dài.

Ở cấp địa phương, các tỉnh, thành có tuyến đi qua được yêu cầu chủ động chuẩn bị quỹ đất, triển khai công tác giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư. Đây là một trong những thách thức lớn nhất của các dự án hạ tầng quy mô lớn tại Việt Nam, khi tiến độ thường bị ảnh hưởng bởi vướng mắc về đất đai và sự đồng thuận của người dân. Việc chủ động từ sớm được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro chậm trễ khi dự án bước vào giai đoạn thi công.

Không chỉ mang ý nghĩa về giao thông, tuyến đường sắt tốc độ cao còn được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mạnh mẽ cho nền kinh tế. Khi hoàn thành, hệ thống này sẽ thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị và công nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho logistics và thương mại. Các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM sẽ được kết nối nhanh chóng, qua đó gia tăng hiệu quả phân bổ nguồn lực và thu hút đầu tư.

Bên cạnh những cơ hội, dự án cũng đặt ra không ít thách thức. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp, đảm bảo an toàn vận hành ở tốc độ cao, cũng như xây dựng đội ngũ nhân lực đủ năng lực quản lý và khai thác là những vấn đề cần được giải quyết đồng bộ. Ngoài ra, hiệu quả tài chính dài hạn của dự án cũng là yếu tố cần được tính toán kỹ lưỡng, trong bối cảnh chi phí đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài.

Trong chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam không chỉ là một dự án giao thông mà còn là “trục xương sống” mới, định hình lại cấu trúc kinh tế – xã hội của đất nước. Nếu được triển khai thành công, đây sẽ là bước ngoặt lịch sử, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia có hệ thống hạ tầng hiện đại, đồng bộ và có sức cạnh tranh cao trong khu vực.

Nguồn: Tổng hợp