Cụ thể, theo khoản 4 Điều 3 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, các hộ gia đình, cá nhân đã sử dụng đất trước ngày 15/10/1993 mà đến trước thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực (tức ngày 01/8/2024) chưa từng bị cơ quan có thẩm quyền lập biên bản, ban hành quyết định hoặc có văn bản xử lý vi phạm thì sẽ không bị xử lý theo quy định tại nghị định này.

Xây nhà trên đất nông nghiệp trước 15/10/1993: Không bị xử phạt nếu chưa từng bị lập biên bản

Điều này đồng nghĩa, nếu người dân xây dựng nhà ở trên đất nông nghiệp trước ngày 15/10/1993 và trong suốt quá trình sử dụng đến trước 01/8/2024 không bị cơ quan chức năng lập hồ sơ xử lý vi phạm, thì sẽ không bị áp dụng chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP.

Quy định trên được đặt trong bối cảnh pháp luật ghi nhận yếu tố lịch sử của quá trình quản lý đất đai. Thời điểm 15/10/1993 gắn với mốc ban hành Luật Đất đai 1993 – văn bản pháp lý quan trọng đánh dấu bước hoàn thiện hệ thống quản lý đất đai. Trước giai đoạn này, việc quản lý, sử dụng đất tại nhiều địa phương còn thiếu chặt chẽ, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, dẫn tới nhiều trường hợp nhà ở được hình thành trên đất nông nghiệp nhưng chưa được xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó, theo quy định chung, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai là 2 năm, được tính từ thời điểm hành vi vi phạm kết thúc hoặc bị phát hiện, tùy từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, đối với nhóm sử dụng đất từ trước 15/10/1993, pháp luật đã loại trừ việc áp dụng chế tài mới nếu trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực chưa từng có văn bản xử lý vi phạm.

Tóm lại, người dân xây nhà trên đất nông nghiệp trước ngày 15/10/1993 sẽ không bị xử phạt hành chính nếu trước ngày 01/8/2024 chưa từng bị cơ quan có thẩm quyền xử lý bằng văn bản. Đây là điểm quan trọng cần lưu ý, giúp bảo đảm tính ổn định trong quản lý và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng đất có nguồn gốc sử dụng lâu dài từ trước khi hệ thống pháp luật đất đai được hoàn thiện như hiện nay.