Hạ tầng hàng không Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn tăng tốc lịch sử khi Chính phủ và Bộ Xây dựng liên tục thúc đẩy điều chỉnh quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Xây dựng, đến năm 2030, trên 95% dân số Việt Nam có thể tiếp cận cảng hàng không trong bán kính 100km. Đây là tỷ lệ cao hơn đáng kể mức trung bình toàn cầu khoảng 75% và tiệm cận nhóm quốc gia có hạ tầng hàng không phát triển hàng đầu châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Malaysia.

Mục tiêu này cho thấy tham vọng rất lớn của Việt Nam trong việc tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia thông qua mạng lưới sân bay, coi hàng không không chỉ là hạ tầng vận tải mà còn là động lực tăng trưởng kinh tế mới.

Mạng lưới sân bay sẽ phủ gần toàn bộ dân cư

Theo Quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không quốc gia được phê duyệt tại Quyết định 648/QĐ-TTg, Việt Nam đến năm 2030 sẽ có 30 cảng hàng không, gồm 14 sân bay quốc tế và 16 sân bay nội địa. Tầm nhìn đến năm 2050, con số này sẽ tăng lên 33 sân bay.

Điểm đáng chú ý là quy hoạch đang tiếp tục được mở rộng với hàng loạt sân bay mới được nghiên cứu hoặc bổ sung theo cơ chế đặc biệt.

Chỉ trong thời gian ngắn, Bộ Xây dựng đã liên tiếp điều chỉnh quy hoạch để bổ sung Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình và sân bay Thổ Chu vào hệ thống cảng hàng không toàn quốc.

Ngoài ra, nhiều sân bay mới như Măng Đen, Vân Phong, Quảng Trị, Ninh Bình, Hưng Yên hay sân bay thứ hai vùng Thủ đô cũng đang được nghiên cứu bổ sung vào quy hoạch trong thời gian tới.

Giới chuyên gia cho rằng tốc độ mở rộng mạng lưới sân bay hiện nay cho thấy Việt Nam đang bước vào “thời kỳ vàng” đầu tư hạ tầng hàng không, tương tự những gì Trung Quốc từng làm trong hai thập kỷ trước.

Không chỉ xây sân bay, mà là tái cấu trúc kinh tế vùng

Nếu trước đây sân bay chủ yếu được xem là công trình giao thông phục vụ đi lại, thì nay vai trò đã thay đổi rất lớn.

Tại nhiều quốc gia, sân bay trở thành trung tâm phát triển đô thị, logistics, thương mại và du lịch. Việt Nam hiện cũng đang đi theo xu hướng này.

Việc mở rộng mạng lưới hàng không giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa các vùng miền, mở ra cơ hội phát triển cho các địa phương vốn bị xem là xa trung tâm.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, khi hơn 95% dân số có thể tiếp cận sân bay trong bán kính 100km, khả năng kết nối quốc gia sẽ thay đổi đáng kể, đặc biệt tại các khu vực miền núi, hải đảo và vùng sâu vùng xa.

Đây cũng là lý do hàng loạt địa phương hiện nay đều muốn có sân bay riêng để tạo lợi thế cạnh tranh thu hút đầu tư, phát triển du lịch và logistics.

Thực tế cho thấy nhiều nơi đã bứt phá mạnh sau khi có sân bay như Phú Quốc, Cam Ranh, Vân Đồn hay Chu Lai. Điều này khiến các địa phương mới nổi kỳ vọng hạ tầng hàng không sẽ tạo ra “cú hích” tương tự.

Gia Bình và Thổ Chu – những biểu tượng mới của làn sóng mở rộng

Trong số các dự án mới, Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình đang thu hút sự quan tâm đặc biệt.

Theo quy hoạch điều chỉnh, sân bay này được định hướng đạt quy mô 4E với công suất khoảng 30 triệu hành khách/năm vào giai đoạn đầu và khoảng 50 triệu khách/năm tới năm 2050. Diện tích dự kiến gần 2.000ha.

Nếu hoàn thành đúng định hướng, Gia Bình có thể trở thành một trong những sân bay lớn nhất miền Bắc và đóng vai trò hỗ trợ cho Nội Bài trong tương lai.

Trong khi đó, sân bay Thổ Chu được xem là dự án mang tính chiến lược về quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế biển đảo.

Theo quy hoạch vừa được điều chỉnh, sân bay Thổ Chu có quy mô cấp 4C, công suất khoảng 1 triệu hành khách/năm vào năm 2050 với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 28.800 tỷ đồng.

Sự xuất hiện của các sân bay mới cho thấy quy hoạch hàng không hiện nay không còn chỉ tập trung vào các trung tâm lớn mà đang mở rộng ra các khu vực chiến lược về kinh tế, du lịch và quốc phòng.

Cuộc đua hạ tầng hàng không ngày càng nóng

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, số lượng sân bay của Việt Nam hiện tương đương nhiều quốc gia trong khu vực.

Thái Lan hiện có khoảng 39 sân bay, Malaysia có 38, Myanmar có 32, trong khi Việt Nam định hướng đạt 30-33 cảng hàng không trong vài thập kỷ tới.

Đáng chú ý, tỷ lệ sân bay quốc tế của Việt Nam khá cao khi đến năm 2030 dự kiến có 15 sân bay quốc tế trong tổng số 31 sân bay, tương đương Hàn Quốc và cao hơn nhiều nước Đông Nam Á nếu xét theo tỷ lệ.

Điều này phản ánh định hướng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển và kết nối hàng không mới trong khu vực.

Song song với việc mở rộng số lượng sân bay, hàng loạt cảng hàng không hiện hữu cũng đang được nâng cấp quy mô lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Long Thành, Cam Ranh hay Đà Nẵng.

Đặc biệt, sân bay Long Thành được xem là “siêu dự án” mang tính bước ngoặt, có thể đưa năng lực hàng không Việt Nam lên nhóm dẫn đầu Đông Nam Á trong tương lai.

Áp lực vốn đầu tư khổng lồ

Một trong những thách thức lớn nhất của quy hoạch hàng không là bài toán vốn.

Theo Bộ Xây dựng, tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển hệ thống cảng hàng không đến năm 2030 ước khoảng 444.711 tỷ đồng.

Nguồn vốn này sẽ được huy động từ ngân sách nhà nước, vốn tư nhân và các hình thức PPP.

Chính phủ hiện cũng khuyến khích tối đa việc xã hội hóa đầu tư sân bay nhằm giảm áp lực ngân sách và tăng tốc triển khai các dự án lớn.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo việc phát triển sân bay cần tránh tình trạng dàn trải hoặc chạy theo phong trào.

Bởi trên thực tế, không phải địa phương nào cũng có đủ nhu cầu vận tải để vận hành sân bay hiệu quả trong dài hạn.

Đây cũng là lý do Bộ Xây dựng nhấn mạnh việc bổ sung các sân bay mới phải được đánh giá kỹ lưỡng về nhu cầu, hiệu quả đầu tư, tác động vùng và khả năng huy động nguồn lực xã hội.

Hạ tầng hàng không sẽ thay đổi bản đồ phát triển Việt Nam

Dù còn nhiều thách thức, giới chuyên gia nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà hạ tầng hàng không sẽ trở thành “đòn bẩy chiến lược” giống như cao tốc trong thập kỷ vừa qua.

Khi mạng lưới sân bay được phủ rộng, khoảng cách địa lý giữa các vùng miền sẽ tiếp tục bị thu hẹp, kéo theo sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư, du lịch và logistics.

Nhiều địa phương vốn bị xem là “vùng xa” có thể trở thành điểm đến mới nhờ lợi thế kết nối hàng không.

Quan trọng hơn, việc hơn 95% dân số tiếp cận sân bay trong bán kính 100km không chỉ là câu chuyện giao thông, mà phản ánh tham vọng đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới – nơi hạ tầng hiện đại trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế dài hạn và cạnh tranh quốc gia trong khu vực.

Nguồn: Tổng hợp