Thứ hai, vàng hóa trong tư duy giao dịch và định giá, khi vàng từng được dùng làm thước đo giá trị trong các giao dịch lớn. Dù hiện tượng này đã giảm, dấu vết của nó vẫn tồn tại trong kỳ vọng và hành vi kinh tế của một bộ phận người dân.

Thứ ba, vàng hóa trong hệ thống tài chính, từng thể hiện rõ qua hoạt động huy động và cho vay vàng của ngân hàng. Dạng vàng hóa này đã được kiểm soát tương đối triệt để sau Nghị định 24/2012, song vàng hóa trong khu vực dân cư vẫn tồn tại dai dẳng.

Sàn giao dịch vàng: giảm méo mó hay “chính danh hóa” vai trò của vàng?

Những ý kiến ủng hộ cho rằng Sàn giao dịch vàng sẽ giúp thị trường vận hành minh bạch hơn, hình thành giá tham chiếu rõ ràng, thu hẹp chênh lệch giá trong và ngoài nước, từ đó làm giảm động cơ đầu cơ và tích trữ vàng. Theo góc nhìn này, sàn giao dịch được xem là công cụ giúp vàng vận hành theo logic thị trường thay vì tâm lý đám đông.

Tuy nhiên, một cách tiếp cận thận trọng cho rằng việc tổ chức giao dịch vàng tập trung, có hạ tầng hiện đại và giá chính thức cũng có thể khiến vàng trở nên “chính danh” hơn trong nền kinh tế. Khi các kênh đầu tư khác còn thiếu ổn định, điều này có nguy cơ củng cố vai trò của vàng như một tài sản ưu tiên, thay vì làm suy giảm vàng hóa.

Kinh nghiệm quốc tế, điển hình là Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE), cho thấy sàn giao dịch vàng không nhằm xóa bỏ vàng hóa, mà là đưa vàng vào khuôn khổ quản lý tập trung, minh bạch và có kiểm soát. Thành công của mô hình này gắn liền với ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và sự hấp dẫn của các kênh đầu tư thay thế.

Từ đó có thể thấy, Sàn giao dịch vàng không phải là “liều thuốc đặc trị” cho vàng hóa. Hiệu quả của công cụ này phụ thuộc lớn vào cách thiết kế, phạm vi tham gia, mức độ kiểm soát đầu cơ và đặc biệt là môi trường tiền tệ ổn định. Nếu được đặt trong một chiến lược tổng thể củng cố niềm tin vào đồng tiền quốc gia và phát triển thị trường tài chính, sàn giao dịch vàng có thể đóng vai trò hỗ trợ, giúp giảm tính bất ổn của vàng hóa theo hướng bền vững hơn.