Người cao tuổi trở thành mục tiêu của các chiêu trò "sở hữu kỳ nghỉ"

Theo TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, người cao tuổi là nhóm thường xuyên bị nhắm đến trong các mô hình bán hàng liên quan đến du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe hoặc thực phẩm chức năng. Đặc biệt, những người có nguồn tài chính ổn định, có khoản tiết kiệm riêng và tự quản lý tài sản thường trở thành đối tượng được các nhóm môi giới săn đón. 

Khác với những vụ lừa đảo qua điện thoại hay mạng xã hội, "bẫy kỳ nghỉ" thường được thiết kế dưới vỏ bọc chuyên nghiệp. Nạn nhân được mời tham gia các buổi hội thảo, trải nghiệm nghỉ dưỡng miễn phí tại các khu nghỉ dưỡng cao cấp, sau đó được thuyết phục ký kết những hợp đồng có giá trị lớn với lời hứa về quyền lợi nghỉ dưỡng hoặc khả năng sinh lời trong tương lai. 

“Không ít người cao tuổi muốn chứng minh rằng mình vẫn còn minh mẫn, còn khả năng tự quyết định nên ngại trao đổi với con cháu khi nhận được những lời mời chào hấp dẫn. Điều này khiến họ dễ đưa ra các quyết định thiếu cân nhắc”, TS Mai phân tích. 

Theo ghi nhận từ các phóng sự điều tra, nhiều người đã bỏ ra từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng để mua các gói sở hữu kỳ nghỉ nhưng sau đó không thể sử dụng, không thể chuyển nhượng và cũng không thể thu hồi vốn như cam kết ban đầu. 

Không phải thiếu hiểu biết, mà là sự cô đơn

Một trong những phát hiện đáng chú ý từ các chuyên gia tâm lý là phần lớn nạn nhân không phải những người thiếu kiến thức hay kinh nghiệm sống.

Nhiều người bước vào tuổi nghỉ hưu với mong muốn mở rộng các mối quan hệ xã hội, tham gia các hoạt động mới và khẳng định bản thân vẫn còn giá trị trong gia đình cũng như cộng đồng. Chính nhu cầu đó vô tình trở thành "điểm yếu" để các đối tượng lừa đảo khai thác. 

Những người già neo đơn thường là đối tượng được nhắm đến. (Ảnh chụp màn hình từ phóng sự)

Theo các chuyên gia, nhiều người cao tuổi ngại chia sẻ với con cháu khi nhận được những lời mời hấp dẫn vì muốn chứng minh mình vẫn đủ minh mẫn để đưa ra các quyết định tài chính. Điều này khiến họ dễ hành động độc lập mà thiếu sự tham vấn cần thiết. 

Đáng chú ý, nhiều nạn nhân trong các vụ việc được phản ánh là giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ hoặc cán bộ nghỉ hưu. Điều đó cho thấy học vấn không phải "tấm lá chắn" tuyệt đối trước các thủ đoạn thao túng tâm lý ngày càng tinh vi. 

Những con số đáng suy ngẫm

Một khảo sát trực tuyến với 2.634 lượt trả lời hợp lệ về nhận thức đối với mô hình sở hữu kỳ nghỉ cho thấy gần 60% người tham gia đã từng nghe hoặc đọc các cảnh báo liên quan đến rủi ro của loại hình này, trong khi khoảng 40% hoàn toàn chưa biết đến. 

Kết quả khảo sát cũng cho thấy nhóm chưa từng biết về các rủi ro của mô hình sở hữu kỳ nghỉ có tỷ lệ sẵn sàng "xuống tiền" lên tới 10,5%, cao gấp hơn 5 lần so với nhóm đã được tiếp cận thông tin cảnh báo, chỉ ở mức 2%. 

Một thống kê khác cho thấy trong nhóm từng tham gia các gói dịch vụ liên quan, hơn 53% thuộc độ tuổi từ 40 đến 60 và khoảng 31% trên 60 tuổi. 

Những con số này cho thấy việc nâng cao nhận thức cộng đồng có vai trò rất quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của các mô hình đầu tư hoặc tiêu dùng biến tướng.

Khi những lời hứa đánh trúng tâm lý hơn là túi tiền

Dưới góc nhìn báo chí, điều đáng sợ nhất trong vụ việc không nằm ở những bản hợp đồng dày hàng chục trang hay các điều khoản pháp lý phức tạp.

Các đối tượng lừa đảo dường như hiểu rất rõ tâm lý người cao tuổi. Họ không bán một chuyến du lịch, cũng không bán một căn hộ nghỉ dưỡng. Thứ họ bán là cảm giác được quan tâm, được trân trọng và được đối xử như những "khách hàng VIP".

Trong nhiều trường hợp, người cao tuổi không quyết định ký hợp đồng chỉ vì kỳ vọng lợi nhuận. Họ ký vì được lắng nghe, được săn đón và được tạo cảm giác mình vẫn là người có vị trí, có tiếng nói trong xã hội.

Đó cũng là lý do vì sao không ít nạn nhân tiếp tục đóng thêm tiền dù đã xuất hiện dấu hiệu bất thường. Họ không chỉ muốn lấy lại khoản đầu tư ban đầu, mà còn muốn tin rằng quyết định của mình là đúng. Đây là hiện tượng tâm lý phổ biến được gọi là "chi phí chìm" – càng bỏ nhiều tiền, con người càng khó chấp nhận mình đã sai.

Bài học không chỉ dành cho người cao tuổi

Nhìn từ câu chuyện "bẫy kỳ nghỉ", vấn đề không đơn thuần là một vụ việc lừa đảo kinh tế.

Đó còn là lời cảnh báo về những khoảng trống trong đời sống tinh thần của nhiều người cao tuổi hiện nay. Khi con cháu bận rộn, các mối quan hệ xã hội dần thu hẹp và nhu cầu được quan tâm không được đáp ứng, những lời mời chào tưởng như vô hại có thể trở thành cánh cửa dẫn tới các bi kịch tài chính.

Bên cạnh việc siết chặt quản lý các mô hình kinh doanh có dấu hiệu biến tướng, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng không kém là tăng cường sự kết nối trong gia đình. Bởi đôi khi, một cuộc trò chuyện thường xuyên với cha mẹ, ông bà có thể trở thành "hàng rào bảo vệ" hiệu quả hơn bất kỳ bản hợp đồng hay cảnh báo nào. 

Vụ việc "bẫy kỳ nghỉ" cho thấy nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo không phải lúc nào cũng là những người thiếu hiểu biết. Trong nhiều trường hợp, đó là những người từng thành công, có học vấn và có tài sản tích lũy. Điều khiến họ dễ tổn thương không phải là sự nhẹ dạ, mà là nhu cầu được tin tưởng, được lắng nghe và được kết nối.

Khi xã hội già hóa nhanh hơn, bài toán bảo vệ người cao tuổi trước các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi sẽ không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của mỗi gia đình và cộng đồng.

Nguồn: Tổng hợp