Hạ tầng liên vùng trở thành động lực phát triển mới của TP.HCM

Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế TP.HCM chủ yếu dựa trên khu vực trung tâm và các quận nội thành. Tuy nhiên, quỹ đất ngày càng hạn chế, áp lực dân số gia tăng cùng tình trạng quá tải hạ tầng đã khiến mô hình phát triển cũ bộc lộ những giới hạn.

Trước yêu cầu tăng trưởng mới, thành phố đang chuyển hướng sang chiến lược mở rộng không gian kinh tế theo mô hình vùng đô thị liên kết. Thay vì phát triển đơn cực, TP.HCM hướng đến cấu trúc đa cực, trong đó các đô thị vệ tinh, trung tâm logistics, công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ hiện đại được kết nối bằng hệ thống hạ tầng liên vùng quy mô lớn. 

Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026-2045, TP.HCM đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP tối thiểu 10% mỗi năm trong 20 năm liên tiếp. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc mở rộng không gian phát triển thông qua hạ tầng được xem là điều kiện tiên quyết. 

Trong số các công trình chiến lược, Vành đai 3 được đánh giá là dự án có khả năng tác động mạnh nhất tới cấu trúc phát triển kinh tế vùng.

Tuyến đường dài hơn 76 km đi qua TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương và Long An, kết nối trực tiếp các khu công nghiệp, cảng biển, trung tâm logistics và các khu đô thị mới. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM, đến tháng 5/2026, tổng khối lượng thi công toàn dự án đã đạt khoảng 76% và đang hướng tới mục tiêu hoàn thành đồng bộ vào cuối năm 2026. 

Dự án Vành đai 3 TP.HCM khởi công mang lại nhiều kỳ vọng phát triển kinh tế xã hội thành phố và các tỉnh trong vùng. (Ảnh: Sưu tầm)

Khi đưa vào khai thác, Vành đai 3 sẽ giúp giảm áp lực cho các tuyến giao thông xuyên tâm, đồng thời tạo ra một trục phát triển mới bao quanh đô thị trung tâm. Nhiều chuyên gia quy hoạch nhận định tuyến đường này sẽ thúc đẩy quá trình dịch chuyển dân cư, doanh nghiệp và các hoạt động sản xuất ra khu vực ngoại vi, qua đó hình thành các cực tăng trưởng mới tại TP Thủ Đức, Bình Dương, Long An và Đồng Nai.

Không chỉ mang ý nghĩa giao thông, Vành đai 3 còn được kỳ vọng trở thành nền tảng kết nối giữa các chuỗi sản xuất, logistics và dịch vụ của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Nếu Vành đai 3 đóng vai trò là hệ thống kết nối, thì sân bay quốc tế Long Thành được xem là động lực tăng trưởng mới của toàn khu vực phía Đông TP.HCM.

Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của sân bay Long Thành dự kiến đi vào khai thác thương mại cuối năm 2026. Đây sẽ là cảng hàng không quốc tế lớn nhất cả nước, có vai trò trung chuyển hành khách và hàng hóa quan trọng của khu vực Đông Nam Á.

Để bảo đảm hiệu quả khai thác, hàng loạt dự án giao thông kết nối đang được đẩy nhanh tiến độ, bao gồm Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây mở rộng, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu cùng nhiều nút giao chiến lược. 

Sự xuất hiện của sân bay Long Thành không chỉ tạo ra một đầu mối giao thông mới mà còn thúc đẩy hình thành hệ sinh thái kinh tế xung quanh sân bay. Các trung tâm logistics, khu công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ thương mại và đô thị hiện đại được dự báo sẽ phát triển mạnh tại khu vực Đồng Nai, TP Thủ Đức và hành lang phía Đông TP.HCM.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng mô hình “aerotropolis” - thành phố sân bay - hoàn toàn có thể trở thành hiện thực tại khu vực này trong thập niên tới nếu hệ thống hạ tầng kết nối được hoàn thiện đồng bộ.

Từ đô thị đơn cực đến mạng lưới đa trung tâm

Sự phát triển của hạ tầng liên vùng đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ mô hình đô thị tập trung sang mô hình đa trung tâm.

TP Thủ Đức được định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ cao. Trong khi đó, Bình Dương tiếp tục giữ vai trò trung tâm công nghiệp hiện đại, Đồng Nai phát triển logistics và công nghiệp gắn với sân bay Long Thành, còn Long An trở thành cửa ngõ kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long.

Mạng lưới liên kết này giúp phân bổ lại nguồn lực phát triển, giảm áp lực lên khu vực trung tâm và tạo điều kiện để các địa phương trong vùng cùng tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế mới.

Đây cũng là xu hướng phát triển phổ biến của nhiều siêu đô thị trên thế giới, nơi hạ tầng giao thông đóng vai trò chất xúc tác để hình thành các cực tăng trưởng mới thay vì tập trung toàn bộ nguồn lực vào khu vực lõi đô thị.

Bên cạnh hạ tầng vật chất, TP.HCM đang sở hữu nhiều cơ chế chính sách đặc thù nhằm thu hút nguồn lực đầu tư cho các dự án chiến lược.

Theo TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, thành phố đã xây dựng nhiều kịch bản tăng trưởng cho năm 2026. Trong đó, kịch bản thuận lợi nhất đặt mục tiêu GRDP đạt mức 10,5-11%. 

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi thành phố đồng thời khai thác hiệu quả các động lực mới từ hạ tầng, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Lãnh đạo TP.HCM cũng nhiều lần nhấn mạnh việc phát triển các cực tăng trưởng mới không chỉ nhằm gia tăng quy mô kinh tế mà còn hướng đến mô hình tăng trưởng chất lượng cao, dựa trên công nghệ, tri thức và năng suất lao động. 

Lịch sử phát triển của các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới cho thấy, mỗi giai đoạn bứt phá đều gắn liền với những cuộc cách mạng về hạ tầng.

Đối với TP.HCM, giai đoạn 2026-2030 được xem là thời điểm bản lề khi nhiều công trình trọng điểm cùng lúc hoàn thành và đi vào vận hành. Vành đai 3, Vành đai 4, sân bay Long Thành và hệ thống cao tốc liên vùng không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn tạo ra sự dịch chuyển mạnh mẽ về dòng vốn, lao động và hoạt động sản xuất kinh doanh. 

Khi các mắt xích hạ tầng được kết nối hoàn chỉnh, TP.HCM sẽ không còn phát triển trong phạm vi địa giới hành chính truyền thống mà trở thành hạt nhân của một siêu vùng đô thị - kinh tế quy mô lớn. Đây chính là nền tảng để hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm tới. 

Nguồn: Tổng hợp