Trong nhiều năm, hành vi trốn thuế chủ yếu diễn ra theo các hình thức truyền thống như kê khai thiếu doanh thu, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc chuyển giá. Tuy nhiên, khi nền kinh tế số phát triển nhanh, các thủ đoạn che giấu doanh thu cũng ngày càng tinh vi hơn.

Theo cơ quan thuế, nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã lợi dụng thanh toán tiền mặt hoặc tài khoản trung gian để tránh bị truy vết dòng tiền thực tế. Không ít trường hợp hướng dẫn khách hàng ghi sai nội dung chuyển khoản như “tiền mượn”, “trả nợ”, “tiền cafe” nhằm che giấu bản chất giao dịch thương mại.

Các doanh nghiệp “né” chuyển khoản, chỉ dùng tiền mặt để giao dịch nhằm tránh bị truy vết dòng tiền thực tế. (Ảnh: Sưu tầm)

Đáng chú ý, một số vụ việc lớn bị phát hiện gần đây cho thấy mức độ tinh vi ngày càng gia tăng. Cơ quan chức năng đã phát hiện doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ sách kế toán hoặc hai phần mềm quản lý doanh thu nhằm khai báo thấp hơn thực tế, gây thất thu ngân sách hàng trăm tỷ đồng.

Theo giới chuyên gia, trong nền kinh tế hiện đại, dòng tiền gần như phản ánh toàn bộ hoạt động kinh doanh thực tế. Vì vậy, khi cơ quan quản lý kiểm soát được luồng tiền, khả năng “né” thuế sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Kết nối dữ liệu ngân hàng và hóa đơn điện tử để truy vết doanh thu

Một trong những thay đổi lớn hiện nay là việc ngành thuế đẩy mạnh kết nối dữ liệu liên ngành, đặc biệt với hệ thống ngân hàng, hải quan và các sàn thương mại điện tử.

Thông qua đối chiếu dữ liệu dòng tiền với kê khai thuế, cơ quan chức năng có thể phát hiện những trường hợp doanh thu thực tế chênh lệch lớn so với số liệu khai báo. Các giao dịch bất thường, dòng tiền giá trị lớn hoặc hoạt động thanh toán thiếu minh bạch đều có thể trở thành dấu hiệu cảnh báo rủi ro.

Bên cạnh đó, hóa đơn điện tử đang trở thành “công cụ xương sống” trong quản lý thuế hiện đại. Việc số hóa dữ liệu giao dịch giúp giảm đáng kể khả năng sửa đổi, che giấu hoặc lập hai hệ thống doanh thu như trước đây.

Theo thông tin từ cơ quan thuế, nhiều tổ chức cung cấp phần mềm kế toán đã được yêu cầu cung cấp dữ liệu khách hàng để phục vụ công tác rà soát. Tính đến đầu tháng 4/2026, cơ quan chức năng đã thu thập thông tin từ hơn 12.800 khách hàng sử dụng các phần mềm kế toán trên phạm vi cả nước.

Các chuyên gia nhận định, khi dữ liệu ngân hàng, hóa đơn điện tử và thương mại điện tử được kết nối đồng bộ, khả năng che giấu doanh thu sẽ ngày càng khó khăn hơn.

Thương mại điện tử và kinh doanh online vào “tầm ngắm”

Một trong những lĩnh vực được siết quản lý mạnh nhất hiện nay là thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, đây là khu vực có tốc độ tăng trưởng rất nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế lớn do việc quản lý dòng tiền và doanh thu còn nhiều kẽ hở.

Nhiều cá nhân kinh doanh online có doanh thu lớn nhưng không đăng ký kinh doanh, không kê khai thuế hoặc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền nhằm tránh sự kiểm soát.

Các nền tảng livestream bán hàng, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử hiện đều được đưa vào nhóm trọng điểm giám sát. Cơ quan quản lý cũng tăng cường phối hợp với ngân hàng và các nền tảng công nghệ để thu thập dữ liệu giao dịch phục vụ thanh tra, kiểm tra.

Theo nhiều chuyên gia tài chính, nếu không siết chặt quản lý từ sớm, thất thu thuế trong lĩnh vực kinh doanh số có thể trở thành vấn đề lớn khi quy mô giao dịch online ngày càng tăng mạnh.

Không chỉ để tăng thu ngân sách, mà còn để lập lại công bằng thị trường

Việc tăng cường kiểm soát dòng tiền không đơn thuần là câu chuyện thu ngân sách mà còn liên quan trực tiếp tới tính minh bạch và công bằng của môi trường kinh doanh.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp chấp hành đầy đủ nghĩa vụ thuế đang chịu áp lực cạnh tranh không nhỏ từ những đơn vị cố tình che giấu doanh thu để giảm chi phí.

Theo số liệu từ cơ quan chức năng tại Hà Nội, chỉ riêng tháng 4/2026 đã có 326 vụ vi phạm liên quan đến gian lận thương mại và trốn thuế bị phát hiện, với số tiền truy thu lên tới hơn 156,9 tỷ đồng.

Giới chuyên gia cho rằng, nếu tình trạng “hai sổ sách”, thanh toán không minh bạch và né hóa đơn tiếp tục kéo dài, môi trường cạnh tranh sẽ bị méo mó nghiêm trọng.

Khi đó, những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật sẽ chịu bất lợi, trong khi nguồn thu ngân sách bị thất thoát và rủi ro rửa tiền cũng gia tăng.

Quản lý thuế đang bước sang giai đoạn “số hóa toàn diện”

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của cơ quan thuế hiện nay không còn thiên về kiểm tra thủ công như trước mà chuyển mạnh sang quản trị dữ liệu và phân tích rủi ro bằng công nghệ.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, kết nối liên thông giữa thuế – ngân hàng – hải quan – thương mại điện tử được xem là nền tảng cho mô hình quản lý mới.

Các chuyên gia đánh giá, đây là xu hướng tất yếu mà nhiều quốc gia đã triển khai trong nhiều năm qua nhằm giảm thất thu thuế trong nền kinh tế số.

Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến, quản lý dòng tiền sẽ tiếp tục trở thành “mặt trận trọng yếu” của ngành thuế trong thời gian tới.

Nếu được triển khai đồng bộ và minh bạch, việc siết quản lý dòng tiền không chỉ giúp ngăn chặn hành vi trốn thuế mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế và tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Nguồn: Tổng hợp