Đó là chuyện vay mượn tiền bạc hoặc nhắc đến nợ nần. Với nhiều người, đây đơn giản chỉ là một giao dịch tài chính như bao ngày khác. Tuy nhiên, trong văn hóa Việt Nam và nhiều quốc gia Á Đông, hành động này lại nằm trong nhóm điều kiêng kỵ vào ngày đầu năm.

Vì sao vay – đòi tiền bị xem là không nên làm trong mùng 1?

Theo quan niệm dân gian, ngày đầu tiên của năm mới mang ý nghĩa “định hướng vận khí”. Cách một người bắt đầu năm mới được tin là sẽ phần nào phản ánh trạng thái của cả năm. Nếu mở đầu bằng sự thiếu thốn, vay mượn hay đòi nợ, người xưa cho rằng điều đó dễ tạo cảm giác không đủ đầy, nặng nề về tài chính trong suốt năm sau. Vì vậy, những vấn đề liên quan đến tiền bạc thường được tạm gác lại, chờ qua mùng 2 hoặc mùng 3 mới tính tiếp.

Vì sao vay – đòi tiền bị xem là không nên làm trong mùng 1?

Một số tài liệu văn hóa do Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tổng hợp cho thấy, tục lệ này không chỉ mang yếu tố tâm linh mà còn thể hiện mong muốn gìn giữ bầu không khí Tết êm đềm, tránh phát sinh va chạm về tài chính trong ngày sum họp.

Đáng chú ý, quan niệm này không riêng ở Việt Nam. Trong văn hóa Trung Hoa, ngày Chính Nguyệt Sơ Nhất cũng được coi là thời điểm tuyệt đối tránh vay tiền hoặc đòi nợ. Theo một số bài viết trên People.cn và CCTV, người Trung Quốc tin rằng nếu đầu năm đã vướng chuyện tiền nong, cả năm có thể xoay quanh áp lực tài chính, khó tạo được sự hanh thông.

Một số học giả tại Trung Quốc cho rằng phong tục này bắt nguồn từ mong muốn duy trì sự hài hòa trong dịp lễ quan trọng nhất năm. Khi hạn chế nhắc đến nợ nần, mọi người có thể tận hưởng trọn vẹn không khí đoàn viên mà không để những lo toan tài chính chen vào.

Vì sao ngày nay nhiều người vẫn “phá lệ”?

Trong bối cảnh hiện đại, ranh giới giữa điều nên và không nên trong ngày Tết dần trở nên linh hoạt hơn. Chuyển khoản chỉ vài giây, ví điện tử hoạt động xuyên Tết, khiến việc đưa – nhận tiền không còn mang cảm giác “nhạy cảm” như trước. Nhiều người nhắc nợ hoặc vay tiền vào mùng 1 đơn giản vì tiện, chứ không hề có ý tiêu cực.

Việc vay tiền đầu năm được cho rằng cả năm có thể xoay quanh áp lực tài chính, khó tạo được sự hanh thông.

Tuy nhiên, xét ở góc độ tâm lý, ngày đầu năm là thời điểm con người mong muốn sự nhẹ nhõm và tích cực. Việc đề cập đến vay mượn hay nợ nần có thể vô tình tạo áp lực, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc những gia đình vẫn coi trọng phong tục truyền thống. Tránh nói tới những chuyện này không hẳn vì sợ xui rủi, mà để giữ sự thoải mái và trọn vẹn trong ngày mở đầu năm mới.

Không chỉ vay tiền, còn nhiều điều khác cũng được kiêng

Ngoài chuyện tiền bạc, nhiều gia đình còn tránh quét nhà, đổ rác, làm vỡ đồ hay cãi vã trong mùng 1 Tết. Điểm chung của các điều kiêng kỵ này không nằm ở yếu tố mê tín, mà xuất phát từ mong muốn giữ ngày đầu năm diễn ra êm đềm, vui vẻ.

Đôi khi, việc tránh một hành động nhỏ trong ngày mùng 1 không phải vì sợ điều xấu xảy ra, mà là cách để mỗi người tự tạo cho mình cảm giác an tâm, đủ đầy khi bước vào hành trình của một năm mới.