Việt Nam đang tăng tốc triển khai dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Đây là công trình đầu tư công lớn nhất lịch sử đất nước, dài 1.545 km kết nối Hà Nội - TP.HCM. Với vận tốc thiết kế 350 km/h, dự án sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ hơn 30 giờ xuống còn 6 giờ, biến trục giao thông này thành hành lang kinh tế bùng nổ. Siêu dự án đã kích hoạt một cuộc đua ngoại giao đường sắt sôi động chưa từng có.

Phối cảnh dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Ảnh: Sưu tầm.

Nhật Bản – Trung Quốc tăng tốc tiếp cận

Nhật Bản là một trong những quốc gia đầu tiên thể hiện sự quan tâm. Ngay từ tháng 12/2022, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền và Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã bày tỏ mong muốn kết nối doanh nghiệp tham gia dự án. Bước sang năm 2024, đại diện Bộ Tài chính Nhật Bản và Đại sứ Ito Naoki tiếp tục khẳng định sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm vận hành và hỗ trợ nguồn vốn. Đến tháng 6/2025, lãnh đạo Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) một lần nữa nhấn mạnh mong muốn doanh nghiệp Nhật Bản tham gia xây dựng.

Quốc gia láng giềng Trung Quốc cũng nhiều lần bày tỏ mong muốn tham gia thông qua các tập đoàn hạ tầng lớn như CCCC, CRCC và CREC tại các diễn đàn và buổi làm việc song phương trong giai đoạn 2024–2025. Các doanh nghiệp này đều thuộc nhóm nhà thầu hạ tầng đường sắt lớn trên thế giới, với kinh nghiệm triển khai nhiều tuyến cao tốc quy mô lớn.

Hàn Quốc – Pháp mở “cửa” công nghệ lõi

Ở một hướng tiếp cận khác, Hàn Quốc và Pháp lại mang đến những đề nghị hấp dẫn về mặt chuyển giao công nghệ lõi. Đối với Hàn Quốc, thông qua Tổng công ty Đường sắt Hàn Quốc (KORAIL), đã khẳng định sẵn sàng chuyển giao công nghệ từ tháng 12/2024. Mới đây nhất, vào tháng 4/2026, Tập đoàn Hyundai cũng có buổi làm việc tại trụ sở Chính phủ để thực hiện hóa mong muốn này. 

Trong khi đó, tháng 5/2026, một phái đoàn gồm 15 doanh nghiệp và tập đoàn công nghiệp lớn của Pháp đã có cuộc làm việc với Bộ Xây dựng nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác trực tiếp, với trọng tâm là định hướng phát triển hạ tầng đường sắt tốc độ cao.

Giải mã công nghệ phía sau các cường quốc

Đứng trước các lời mời gọi, câu hỏi đặt ra là công nghệ của các nước này có gì đặc biệt? Thực tế, mỗi quốc gia đều sở hữu những giải pháp mang tính độc quyền, giải quyết các bài toán khác nhau từ vận hành cho đến thi công.

Tàu cao tốc Shinkansen - biểu tượng nửa thế kỷ Nhật Bản. Ảnh: Sưu tầm.

Nhật Bản nổi tiếng toàn cầu với công nghệ Shinkansen (HSR). Điểm đặc trưng của hệ thống này là thiết kế khí động học với phần mũi tàu dài giúp giảm sức cản không khí và hạn chế biến động áp suất khi đi qua hầm. Hệ thống còn sử dụng công nghệ kiểm soát tàu tự động (ATC), giúp duy trì khoảng cách an toàn và tự động điều chỉnh tốc độ vận hành.

Trung Quốc hiện là quốc gia sở hữu mạng lưới đường sắt tốc độ cao lớn nhất thế giới. Thế mạnh của nước này nằm ở năng lực thi công quy mô lớn và tự động hóa xây dựng, với việc ứng dụng robot trong các hạng mục như đào đất, đặt ray, xây cầu, hầm và hệ thống tín hiệu, giúp rút ngắn thời gian triển khai.

Trong khi đó, công nghệ của Hàn Quốc phát triển trên nền tảng TGV của Pháp nhưng được số hóa mạnh. Các đoàn tàu KTX sử dụng hệ thống tín hiệu số tiên tiến (ATP và ETCS), kết hợp mô phỏng số và quản lý giao thông thời gian thực nhằm tối ưu vận hành và đảm bảo an toàn. Pháp - cái nôi của TGV, lại theo đuổi mô hình vận hành linh hoạt, cho phép tàu chạy trên cả đường sắt tốc độ cao lẫn đường sắt truyền thống. Cách tiếp cận này giúp mở rộng phạm vi phục vụ và tối ưu chi phí khai thác, đồng thời gắn với định hướng giao thông xanh.

Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện tiến độ chi tiết và chuẩn bị khởi công đường sắt cuối 2026. Ảnh: Sưu tầm.

Việc các quốc gia liên tục thể hiện quan tâm cho thấy dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam không chỉ là bài toán hạ tầng, mà còn là lựa chọn về công nghệ, mô hình triển khai và mức độ tham gia của các đối tác quốc tế trong chuỗi giá trị.

Nguồn: Tổng hợp